Zuid-Afrika : Zuid-Afrikaanse Schilderkunst

Pierneef en Stern

Tegen het einde van de 19e eeuw begon men meer het leven in Zuid-Afrika en de lokale culturen weer te geven. Dit deden ze meer uit artistiek oogpunt en minder om hun thuisland van de situatie van de nieuwe kolonie te rapporteren. Hierdoor kreeg de schilderkunst steeds meer een eigen nationale identiteit.

Een van de bekendste schilders uit die tijd is de in Nederland geboren JH Pierneef. Rond 1930 zorgden twee schilderessen, Irma Stern en Maggie Laubscher, voor een nieuwe, meer subjectieve kijk op de Zuid-Afrikaanse schilderkunst. Zij uitten hun mening via expressionistische technieken en felle kleuren.

De Apartheid, tussen 1948 en 1994, zorgde voor veel diversiteit in de Zuid-Afrikaanse schilderkunst: van landschapsportretten tot abstracte kunst met invloeden uit de Verenigde Staten en Europa en schilderingen waaruit een sterke lokale invloed bleek. Sommige artiesten onthielden zich van een politieke kijk in hun kunst terwijl anderen juist hun mening hierin kwijt wilden.

Voorbeelden van kunstenaars die in hun werk het weerzin tegen de Apartheid uitten, zijn Paul Stopforth en Robert Hodgins. Ook Nelson Mandela heeft tijdens zijn periode op Robben Island via schetsen zijn politieke mening geuit. Hij kreeg eerder lessen van een jonge, lokale artiest. Overigens is deze bijzondere collectie verkocht en ging de opbrengst naar verschillende kinder- en AIDS-projecten.

Zwarte kunstenaars

Lange tijd stonden zwarte kunstenaars aan de zijlijn in Zuid-Afrika. Pas begin jaren ’40 werd er voor het eerst een schilderij van een zwarte schilder in een museum opgenomen. Dit betrof het doek ‘Yellow Houses’ van Gerard Sekoto. Hij portretteerde het Afrikaanse, harde leven in de townships als Sophiatown en District Six. Kunstenaar John Koenakeefe richtte in Sophiatown de eerste kunstacademie speciaal voor zwarte artiesten op. Onder hen bevonden zich talenten als Lucky Sibiya en Louis Maqhubela.

Tijdens het Apartheidsregime richtten deze kunstenaars zich vaak op thema’s als racisme, onderdrukking en geweld. Vaak was er geen geld voor (dure) materialen als verf en doek en werd er gebruik gemaakt van linoleum afdrukken. Bijzonder is dat uit deze noodzaak de zwarte kunstenaars andere middelen zochten voor hun expressie. Ze kwamen onder andere uit bij het bedrukken van T-shirts.

Toekomst

Tegenwoordig maken de Zuid-Afrikaanse schilders gebruik van verschillende materialen en zoeken artistieke grenzen op. Innovatieve kunstenaars gebruiken van alles: van plastic zakken tot kralen en van gewone doeken tot telefoonkabels. Ze vragen zich hiermee af welke positie (hun) kunst in een veranderende maatschappij heeft.

Dit is een samenleving waarin onderdrukking van de zwarte bevolking aan het verminderen is, maar waarin de kunstenaars een onzekere toekomst wacht. Hoewel de staat en de vele galerijen nauwelijks geld hebben om deze artiesten te ondersteunen, bloeit de Zuid-Afrikaanse schilderkunst. Mede dankzij de vraag uit commerciële hoek vinden de kunstenaars een kans om kunst te blijven maken.