Nieuwsbrief editie 25 : De Afrikaanse taal

Grappig, lelijk, omstreden: over de taal Afrikaans lopen de meningen uiteen. Hollandse kolonisten introduceerden het Nederlands in de zeventiende eeuw in Zuid-Afrika. Het Afrikaans heeft veel weg van het Nederlands dat er destijds werd gesproken.

Tegenwoordig staat het Afrikaans los van het Nederlands. Zij heeft een eigen spelling en grammatica. Toch herinnert de taal veel zwarte Zuid-Afrikanen aan de periode van apartheid in hun land. In hun ogen blijft het Afrikaans de taal van de blanke onderdrukkers.

Het Afrikaans is tot vandaag de dag een springlevende taal. Het is de moedertaal van zo’n 6,5 miljoen Zuid-Afrikanen. In deze nieuwsbrief van Zuid-Afrika.nl lees je alles over het Afrikaans.

Dat Afrikaans veel weg heeft van het Nederlands, was je vast al eens opgevallen. Het Afrikaans is namelijk verwant aan het Nederlands. De taal is echter ook beïnvloed door het Portugees, Maleis en Engels.

Afrikaans is de jongste Germaanse taal ter wereld – naast het Afrikaans en Nederlands zijn bijvoorbeeld ook het Duits en Engels Germaanse talen. Hollandse kolonisten introduceerden het Nederlands in de zeventiende eeuw in Zuid-Afrika, toen zij in het huidige Kaapstad een verversingspost voor VOC-schepen richting Indonesië stichtten.

Toen de Britten in 1806 de Kaap bezetten, verdrong Engels daar het Hollands-Afrikaans. In 1822 werd het Engels zelfs de officiële taal van het land. Op het platteland, waar de vroegere Hollanders heen trokken, bleef het Afrikaans echter springlevend.

Tegenwoordig is het Afrikaans dan ook weer één van de elf officiële talen van de Republiek van Zuid-Afrika. Het Afrikaans is de moedertaal van zo’n 6,5 miljoen Zuid-Afrikanen. Ook in Namibië wordt Afrikaans gesproken.

Lange tijd werd Afrikaans gezien als een dialect van het Nederlands, maar in 1925 kreeg het Afrikaans, samen met het Engels, de status van officiële taal.

Natuurlijk blijft de oorsprong van het Afrikaans wel liggen in de volkstaal van de eerste kolonisten uit Zuid-Holland, Zeeland en uit de omgeving van Utrecht. Deze dialecten vermengden zich met de plaatselijke talen en werden sterk vereenvoudigd. Zo ontstonden er bijvoorbeeld nieuwe woorden voor specifiek Afrikaanse dieren en planten. Wat dacht je van een verkleurmannetje, zoals een kameleon in het Afrikaans heet.

Ga je binnenkort naar Zuid-Afrika en wil je goed voorbereid op reis? Doe dan mee aan onze prijsvraag! Wij belonen het genie dat het juiste antwoord weet op onze prijsvraag met de ultieme Zuid-Afrika-reisbijbel: Lonely Planet South Africa.

Deze maand opnieuw geen enorme hersenkraker. Pak je encyclopedie, reis af naar Zuid-Afrika, gebruik een hulplijn of doorzoek onze website Zuid-Afrika.nl om deze prijs te bemachtigen. Ga naar onze website en doe mee!

Welke taal heeft er nu een speciaal monument? Nou, het Afrikaans. Het Afrikaanse taalmonument staat op een heuvel nabij Paarl. Je kijkt er uit over groene wijnboerderijen met in het zuiden het Stellenbosch gebergte. De omgeving is prachtig. Het monument, een aantal grijze pilaren, is door het spel van licht en schaduw erg fotogeniek.

Het monument is echter ook omstreden. Het herinnert veel zwarte Zuid-Afrikanen aan de periode van apartheid in hun land. Het Afrikaans was de taal van dit racistische onderdrukkende regime tussen 1948 en 1994.

Het Afrikaanse taalmonument werd in 1975 door de Zuid-Afrikaanse apartheidsregering gebouwd. Het Afrikaans was dat jaar precies een halve eeuw geleden een officiële taal.

Architect Jan van Wijk ontwierp het monument. Hij liet zich inspireren door het omringende landschap en door de twee Zuid-Afrikaanse schrijvers uit de vorige eeuw: N.P. van Wyk Louw en C.J. Langhoven. De eerste schreef: ‘Afrikaans staat met één been in Afrika en met de andere in het westen’. Zijn collega tekende op dat Afrika een sterk opgaande curve is. Je herkent deze elementen duidelijk in het monument.

In Burgersdorp vind je overigens ook een taalmonument ter ere van het Nederlands. De Zuid-Afrikanen richtten dit monument op in 1983 ter herinnering van de erkenning van het Nederlands als officiële taal. Het zijn de enige monumenten ter wereld die zijn gewijd aan een taal.

… Het Britse tijdschrift Wallpaper het Afrikaans heeft uitgeroepen tot de lelijkste taal ter wereld? Dit gebeurde in september 2005. Zakenman en miljardair Johann Rupert, opgegroeid in Stellenbosch, trok daarop al zijn advertenties in het blad terug. Hij wilde niets meer te maken hebben met het tijdschrift.

… Robot in het Afrikaans stoplicht betekent? Dit is een typisch voorbeeld van een woord dat ook in het Nederlands voorkomt, maar een hele andere betekenis heeft.

… Sprekers van het Afrikaans, Nederlands, Surinaams en Belgisch elkaar meestal wel kunnen verstaan? Wanneer je rustig spreekt en duidelijk articuleert zullen de meeste Zuid-Afrikanen je best verstaan. Het journaal volgen in het Afrikaans is ook geen probleem.

… Sommige Afrikaans sprekende groepen in Zuid-Afrika het Arabische alfabet gebruiken? Het Afrikaans wordt doorgaans geschreven in het Latijnse alfabet, maar dit gebeurt niet overal. De Arabische variant van het geschreven Afrikaans heet Getoelies.

Afrikaans is sinds 1925 één van de officiële talen van Zuid-Afrika. Maar zij is altijd omstreden geweest. Het Afrikaans heeft immer symbool gestaan voor het racisme in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Nog altijd zien veel zwarte Zuid-Afrikanen het Afrikaans als de taal van de vroegere blanke onderdrukker. Niet voor niets verdwijnen steeds meer plaatsnamen in het Afrikaans. Zij krijgen een nieuwe naam om te breken met het verleden.

Het Afrikaans was tijdens de periode van apartheid zelfs zo gehaat dat het de oorzaak was voor de rellen die uiteindelijk de ondergang van het racistische blanke regime inleidden. In 1976 protesteerden duizenden scholieren tegen de gedwongen invoering van het Afrikaans op alle zwarte scholen. De politie opende het vuur op de ongewapende scholieren. Er vielen tientallen doden.

De foto van de doodgeschoten 13-jarige scholier Hector Pietersen schokte de wereld. Er werden economische sancties afgekondigd tegen Zuid-Afrika en in Soweto volgden grootschalige rellen die vele jaren zouden duren. De rellen breidden zich bovendien snel uit naar de andere townships in het land. Deze Soweto Uprising werd het apartheidsregime, in combinatie met de economische sancties, te veel.

In 1994 vonden in Zuid-Afrika dan eindelijk algemene democratische verkiezingen plaats. Nelson Mandela werd de eerste zwarte president van het land.

Nederlanders moeten vaak lachen om het Afrikaans. De taal geeft dan soms ook wel een heel creatieve draai aan het Nederlands. Toch zijn woorden als loerpijp, kan-nie-sink-nie-skippie en pletterpet niet zo Afrikaans als soms wordt gedacht. Sterker nog, ze komen helemaal niet in de taal voor. Een verrekijker is in het Afrikaans gewoon verkyker, een onderzeeër noemen Zuid-Afrikanen een duikboot. En hoe grappig het woord pletterpet ook mag zijn, een veiligheidshelm is gewoon een veiligheidshelm in het Afrikaans.

Er zijn natuurlijk ook veel Afrikaanse woorden die ons wél terecht uitermate grappig in de oren klinken. Een paar leuke voorbeelden willen we je niet onthouden.

Zo zou je in Nederland misschien vreemd opkijken als iemand met een grauw gezicht ik ben aardig hoort zeggen. In het Afrikaans betekent het echter dat diegene zich een beetje misselijk voelt. Jij kunt dan reageren door te zeggen dat hij dan even een blaaskans moet nemen, wat ‘tijd om bij te komen’ betekent.

Misschien wil je tijdens je reis in Zuid-Afrika wel gaan duimgooien – liften. Maar je kunt natuurlijk ook je eigen motorkar huren. Pas wel op voor een papwiel, een lekke band.

Als je denkt dat je een lekkere Hollandse hap kunt halen bij een eettent waar frikkadel op het menu staat, zit je er naast. Het is namelijk een bal gehakt en niet de bekende Hollandse snack.

Ben je een zoetekauw, bestel dan een gerecht met klapper. Hoewel je misschien eerst denkt dat het verjaardagskaarsjes zijn, is het gewoon kokos.

Onze vaste columniste Han, heeft weer een nieuw verhaal geschreven over haar avonturen in Zuid-Afrika. Dit keer over een Afrikaans eindexamenfeest.

“De eindexamenkandidaten en hun ouders geven ontzettend veel geld uit om er dan heel mooi uit te zien. Het lijkt wel of ze gaan trouwen zo officieel gaat het eraan toe. Triest is dat veel mensen zich diep in de schuld steken om hun kind er zo mooi mogelijk uit te laten zien.

Gedurende de afgelopen maanden werden we door Emily regelmatig herinnert aan onze afspraak. Dit weekend is het dan eindelijk zover… Darren, de zoon van Emily komt op donderdag nog even op de fiets aan; of we het echt niet vergeten zijn! Hij biedt aan om de auto te wassen want het moet er wel allemaal tip-top uitzien.”

Lees de nieuwe column van Han hier.