Nieuwsbrief editie 26 : Hollandsch Zuid-Afrika

Al in 1652 meerde de Nederlandse Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) aan in Kaap de Goede Hoop. De band tussen Nederland en Zuid-Afrika is sindsdien altijd hecht gebleven. De Nederlandse koloniale invloeden en de felle Nederlandse anti-apartheidsbewegingen in de 20e eeuw zijn daar bewijzen van. Het feit dat apartheid het bekendste Nederlandse woord ter wereld is overigens ook. 

Tot op de dag van vandaag zijn de Nederlandse invloeden in Zuid-Afrika nauwelijks te missen. In de vorige nieuwsbrief las je alles over de Afrikaanse taal. Maar er is nog veel meer Hollandsch te ontdekken in het zuidelijkste puntje van Afrika. In deze nieuwsbrief van Zuid-Afrika.nl lees je alles over de relatie tussen Zuid-Afrika en Nederland.

Zoals we dat ook kennen van New-York heeft Nederland heel wat Hollandse plaatsnamen achtergelaten in Zuid-Afrika.

Zo zien we Amsterdam in Zuid-Afrika terug als een boerendorp, verscholen tussen Eucalyptusbomen. Het plaatsje ligt in de huidige provincie Mpumalanga heette ooit Roburnia, naar de Schotse dichter Robert Burns. Maar in 1882 besloot de president van de Transvaal, waar Mpumalanga toen nog onder viel, Paul Kruger, dat het dorp voortaan Amsterdam zou heten.

Het Zuid-Afrikaanse Dordrecht ligt, geheel anders dan zijn Nederlandse tegenhanger, in bergachtig gebied. En een groot deel van de Dordrechters woont er in krottenwijken. In de bergen rondom de stad in het centrum van Zuid-Afrika kun je rotstekeningen van Bosjesmannen bewonderen.

Veel groter is de Zuid-Afrikaanse versie van Ermelo. De stad is het centrum van de belangrijkste wolregio van Zuid-Afrika. De Amsterdamse stichter was een predikant. Hij vernoemde zijn stad naar het Nederlandse Ermelo, omdat zijn goede vriend daar een zendingsgemeente stichtte.

Overigens hebben ook veel Zuid-Afrikaanse dorpen Nederlandse namen die je niet in ons eigen land tegen komt, zoals het dorpje en de bijbehorende heuvel Helpmekaar. Het verhaal gaat dat de weg naar dit dorp zo lastig te overbruggen was dat chauffeurs elkaar een handje moesten helpen. Vandaar de welgemanierde plaatsnaam.

De populairste band van Zuid-Afrika, The Parlotones, staat op 10 oktober op het podium van Bitterzoet in Amsterdam. Zuid-Afrika.nl mag concertkaartjes weggeven.

The Parlotones maken alternatieve indie muziek. De band is gevestigd in Johannesburg. Sinds 2003 proberen ze de wereld te veroveren.

Wil jij kans maken op 3 kaartjes voor het concert van The Parlotones op 10 oktober in Bitterzoet? Doe mee met onze prijsvraag.

Nederland is onlosmakelijk verbonden met het vroegere racistische politieke systeem in Zuid-Afrika. De overal ter wereld bekende term ‘apartheid’ is zelfs een Nederlands woord. Verder waren de architecten van het in 1948 ingevoerde apartheidsstelsel, zoals Hendrik Verwoerd, vaak van Nederlandse origine.

Toch groeide ook juist in Nederland relatief vroeg het verzet tegen apartheid. Al in 1957 richtten Nederlanders het Comité Zuid-Afrika op. Dit comité steunde aangeklaagde anti-apartheidstijders in Zuid-Afrika. Vanaf 1970 groeide het aantal anti-apartheidsbewegingen in Nederland snel.

Toch weigerde de Nederlandse regering Zuid-Afrika strenge sancties op te leggen. Pas eind jaren zeventig steunde Nederland dan eindelijk een wapenembargo van de Verenigde Naties tegen Zuid-Afrika. Als één van de weinige Westerse landen stond Nederland toen overigens wel positief tegenover het bevriezen van de buitenlandse investeringen in Zuid-Afrika en tegenover een olie-embargo.

Actiegroepen namen dit laatste idee serieus. Zij spoorden Shell aan zich terug te trekken uit Zuid-Afrika. Dit bleef niet bij posters van bloedende Shell-schelpen, zij mikten ook de inhouden van een Nederlands-Zuid-Afrikaanse bibliotheek in de gracht en zetten zelfs Shell-vestigingen in lichterlaaie. Toch kwam het olie-embargo er niet en bleef Shell onverminderd actief in Zuid-Afrika.

In de jaren tachtig zetten ook 56 duizend Nederlanders hun handtekening onder een petitie voor de vrijlating van Nelson Mandela. Twee jaar later zou hij na 27 jaar gevangenschap vrijkomen. In 1994 werd Mandela de eerste zwarte president van Zuid-Afrika.

...Ruud Gullit tot drie keer toe zijn voetbal awards heeft opgedragen aan Nelson Mandela? In 1987 waren dit de Europese Voetballer van het Jaar Award en de Wereld Voetballer van het Jaar Award. In 1989 droeg hij deze laatste opnieuw op aan de anti-apartheidsstrijder.

...je het volkslied van Zuid-Afrika voor de helft kunt verstaan? De laatste twee coupletten van het Zuid-Afrikaanse volkslied zijn Afrikaans en Engels. Als Nederlander kun je de helft van dit vrij korte volkslied dus prima volgen.

...in veel Zuid-Afrikaanse huishoudens nog steeds een Nederlandse bijbel in de kast staat? Pas 75 jaar geleden werd de bijbel in het Afrikaans vertaald.

Met de Tribal Art Fair reis je even naar de andere kant van de wereld. Op deze beurs word je omringd door unieke objecten, afkomstig uit Afrika, Azië en Oceanië, die elk hun eigen verhaal vertellen. Wij mogen 15 kaartjes weggeven voor dit unieke evenement.

De zevende Tribal Art Fair (TAF) wordt gehouden van 29 oktober t/m 1 november in kerkgebouw De Duif in Amsterdam. Galeriehouders uit binnen- en buitenland tonen op één centrale plek hun beste en nieuwste vondsten.

Wil je kaartjes winnen? Ga naar de prijsvraag.

In Zuid-Afrika herinnert veel architectuur aan Nederland. Het kan zomaar zijn dat je in of rond Kaapstad zomaar naar een Hollandse gevel staat te staren.

Met de komst van steeds meer Hollandse immigranten ontwikkelde zich in de achttiende eeuw de Kaap-Hollandse bouwstijl. Symmetrie, prominente puntgevels en schuine daken zijn het handelsmerk.

Klokgevels, groen-wit houtwerk en rieten daken geven je vaak nog een extra dikke Hollandse knipoog. Vooral wijnboerderijen in de Kaap-Hollandse werden in deze stijl gebouwd. De typische topgevel zorgt ervoor dat het dak bij harde wind niet kan wegwaaien en het raam in de centrale puntgevel voorziet de zolder van licht.

Als je de Kaap-Hollandse architectuur wilt bewonderen, kun je het best naar Stellenbosch, het best bewaarde dorpje uit de tijd van de VOC. Vooral de Dorpstraat laat goed zien hoe de achttiende eeuwse Nederlanders in Zuid-Afrika woonden. In het dorpsmuseum kun je een kijkje nemen in ‘Oom Sammie se winkel’.

Toen in 1652 de eerste Nederlanders in de Kaap aanmeerden, waren de Portugezen daar al lang. Anders dan de Zuid-Europeanen waren de Nederlanders echter niet van plan de Kaap louter te gebruiken om scheepsvoorraden aan te vullen. Zij vestigden zich er ook permanent. Jan van Riebeeck stichtte er de eerste nederzetting die later zou uitgroeien tot Kaapstad.

Al snel kwamen ook Duitsers, Fransen en Schotten naar Zuid-Afrika. De Europese nederzettingen breidden zich uit tot er een heuze Afrikaner bevolkingsgroep. Deze groep zou het van het Nederlands afstammende Afrikaans blijven spreken en hielden Hollandsche tradities in ere.

Met de overgang naar de negentiende eeuw namen de Britten de macht in de Kaap en later in heel Zuid-Afrika over. De van origine Nederlandse boeren verzetten zich hiertegen, met de twee zogenaamde Boerenoorlogen als gevolg. Veel Nederlanders steunden de Afrikaner boeren in hun strijd. De Nederlandse regering wilde zich uit politieke overwegingen echter niet bemoeien met de oorlog. Wel streden veel individuele Nederlanders vrijwillig en mee tijdens de Boerenoorlogen.

In 1900 restte nog weinig hoop voor de Zuid-Afrikaanse boeren. Hun leider Paul Kruger, 'Oom Paul' in de volksmond, vertrok daarom naar Nederland. Hij werd opgehaald in een schip dat daarvoor speciaal door de 18-jarige koningin Wilhelmina naar Zuid-Afrika was gezonden. Met groot onthaal werd Kruger ontvangen. Later is het Kruger National park naar hem vernoemd.

Onze vaste columniste Han heeft weer een nieuw stuk geschreven. Ze beschrijft dit keer de cultuurverschillen die ze tegenkomt tijdens haar verblijf in Zuid-Afrika.

'In Nederland heeft men de mond vol over de integratie van buitenlanders. Hier zijn wij de buitenlanders en pas sinds we hier wonen besef ik hoeveel dingen in ons dagelijkse doen en laten cultuur gebonden zijn.

Nog steeds ben ik geneigd iemand drie keer op de wang te zoenen bij een begroeting, maar dat doe je hier niet!! Men omhelst elkaar en geeft dan een kus, het liefst, vol op je mond. Als Nederlander voorkom je dat gemakkelijk omdat jij van nature op de wang mikt! Ik geef toe het is geen halszaak,  maar je staat er gewoon niet altijd bij stil. Dit cultuurverschil had ik met m’n buren.'

Lees de nieuwe column van Han hier.